تحلیل ریسک سیستمی در نظام بانکی ایران: رویکرد چندمتغیره با شبکه‌های عصبی گرافی و تجزیه واریانس تعمیم‌یافته


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 خرداد 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری اقتصاد توسعه دانشگاه الزهرا

چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل ریسک سیستمی در نظام بانکی ایران طی سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۲، از رویکردی ترکیبی مبتنی بر شبکه‌های عصبی گرافی (GNN) ، شبیه‌سازی انتشار شوک‌های مالی بر اساس ماتریس وابستگی‌های بین‌بانکی (GVD) و تجزیه واریانس تعمیم‌یافته (GVAR) بهره می‌برد. هدف اصلی تحقیق حاضر، شناسایی بانک‌هایی بود که به‌عنوان هاب‌های ریسک سیستمی عمل کرده و تأثیر قابل‌توجهی در انتقال شوک‌های مالی داشته‌اند. داده‌های واقعی، از عملکرد بانک‌ها استخراج شده و در قالب یک شبکه جهت‌دار با آستانه GVD 0.2 مدل‌سازی شده است. با استفاده از داده‌های ۹ بانک اصلی کشور و شاخص‌هایی همچون بازده دارایی‌ها، سرمایه‌گذاری‌های بین‌بانکی، مطالبات غیرجاری و نسبت تعهدات، ساختار شبکه‌ای بانک‌ها و الگوهای سرایت ریسک شناسایی شد. نتایج نشان می‌دهد که برخی بانک‌ها از جمله اقتصاد نوین، تجارت و صادرات به‌عنوان هاب‌های اصلی شبکه، بیشترین نقش را در انتقال و تشدید ریسک ایفا می‌کنند. همچنین، تحلیل پویای شبکه بیانگر ثبات نسبی در ارتباطات درون‌سیستمی، اما افزایش وابستگی متقابل پس از دوره‌های بحرانی نظیر تحریم‌های سال ۱۳۹۰ است. یافته‌ها نشان دادند که بانک‌های بزرگ‌تر به‌واسطه مرکزیت شبکه‌ای بالاتر، تأثیر بیشتری بر پایداری سیستم دارند، در حالی‌که بانک‌های کوچک‌تر نسبت به شوک‌های مشترک حساس‌ترند. مدل ترکیبی پیشنهادی توانست با دقت مناسب، بانک‌های پرریسک را شناسایی کند و به‌عنوان ابزاری کارآمد برای سیاست‌گذاران مالی مطرح شود. در مجموع، نتایج این پژوهش بر اهمیت نظارت هدفمند بر بانک‌های کلیدی و طراحی سیاست‌های احتیاطی برای کاهش احتمال سرایت ریسک تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Systemic Risk Analysis in the Iranian Banking System: A Multivariate Approach with Neural Networks and Generalized Variance Analysis

نویسندگان English

Amir Ali Farhang 1
Saeed kianpoor 2
sara mohammadzade 3
1 Associate Professor, Department of Economics, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Economics, Payame Noor University, Iran
3 Ph.D. student in Development Economics, Alzahra University
چکیده English

This study aims to analyze systemic risk in the Iranian banking system during 2008–2023 by employing a hybrid approach that integrates Graph Neural Networks (GNN), financial shock propagation simulations based on the interbank dependency matrix (GVD), and Generalized Variance Decomposition (GVAR). The primary objective is to identify banks that act as systemic risk hubs and play a significant role in transmitting financial shocks. Real banking performance data were modeled as a directed network with a GVD threshold of 0.2. Using data from nine major banks and indicators such as return on assets, interbank investments, non-performing loans, and banking obligations, the study identified the network structure of banks and patterns of risk contagion. The results reveal that certain banks, including Eghtesad Novin, Tejarat, and Saderat, serve as central hubs with the greatest role in amplifying and spreading risk. Dynamic network analysis indicates relative stability in intra-systemic connections but heightened interdependencies following crisis periods, such as the 2011 sanctions. Findings further show that larger banks, due to higher network centrality, exert greater influence on system stability, while smaller banks are more vulnerable to common shocks. The proposed hybrid model demonstrated sufficient accuracy in identifying high-risk banks, making it an effective tool for financial policymakers. Overall, the results underscore the importance of targeted supervision of key banks and the design of precautionary policies to mitigate systemic risk contagion.

کلیدواژه‌ها English

  • Systemic Risk
  • Bank Connectivity
  • Neural Network
  • GVAR
  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار 25 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 25 خرداد 1405